Zadanie badawcze nr 2/A – Materiały i środki artystyczne w malarstwie ściennym i tkaninie

Projekt badawczy:

Analiza przydatności barwników do farbowania tkanin.

Zespół badawczy:

prof. Dorota Grynczel, mgr Elwira Sztetner, mgr Zygmunt Łukasiewicz.

Zespół biorący udział w zadaniach:

prof. Dorota Grynczel, mgr Zygmunt Łukasiewicz, mgr Elwira Sztetner.

Zatrudniona kadra spoza jednostki:

mgr Zygmunt Łukasiewicz

Cel badania:

Zbadanie przydatności barwników używanych do farbowania tkanin metodą nie wymagającą wysokich temperatur do wykorzystania w malarstwie bezpośrednio na podłożu bezgruntowym (różnego rodzaju tkaniny) oraz trwałości tego malarstwa.

W badaniu naukowym, w którym głównym celem jest przebadanie możliwości otrzymania zamierzonych efektów barwienia „na zimno” rozpoczęliśmy wybarwienia przy użyciu barwników chemicznych. Rozszerzyliśmy tez zagadnienie barwienia o technologię barwników naturalnych.

Zebrane informacje zarówno teoretyczne jak i praktyczne pozwalają na indywidualny

Opis najważniejszych osiągnięć:

Przygotowanie i wyposażenie pracowni do badań. Wykonanie próbek na różnego rodzaju podłożach (tkaniny bawełniane, lniane, jedwabne, wełniane oraz syntetyczne).

Współpraca naukowo – badwcza :

artyści zajmujący się technikami malarstwa bezgruntowego

ekspert w dziedzinie barwienia tkanin

historyk sztuki specjalizujący się w dziedzinie tkaniny orientalnej

znawca batiku indonezyjnego

znawca technologii malarstwa na jedwabiu

Koncepcja:

Wybrany przez nas przedmiot badań wynika bezpośrednio z programem nauczania Pracowni Tkaniny Artystycznej, w której techniki malarstwa bezgruntowego (takie jak malarstwo na jedwabiu i batik) pełnią znaczącą rolę.

Techniki te, tradycyjnie kojarzone z tkaniną, są w istocie swej równie bliskie tkaninie jak i malarstwu. Jedyne znaczące różnice między tymi dyscyplinami mają przede wszystkim charakter technologiczny.

Malarstwo bezgruntowe wyewoluowało niezależnie od malarstwa sztalugowego w tradycyjnym znaczeniu. Wywodzi się ono z technik barwienia tkanin, więc w pewnym sensie przynależy do farbiarstwa, mającego początkowo zastosowanie jedynie użytkowe (tkaniny ubraniowe, dekoracyjne). Stopniowo jednak techniki takie jak malarstwo na jedwabiu, batik, uniezależniły się od swojej utylitarnej funkcji i dziś częstokroć stanowią autonomiczne formy wypowiedzi artystycznej.

Najbardziej skrótowo ujmując malarstwo bezgruntowe od malarstwa sztalugowego różni się tym, że stosuje się w nim barwniki zamiast farb. Barwniki te wnikają w strukturę podłoża i łączą się z nim trwale, również za pomocą wiązań chemicznych (w przeciwieństwie do malarstwa sztalugowego, w którym malatura tylko powierzchniowo styka się z podłożem za pośrednictwem gruntu) i są rozpuszczalne w wodzie w przeciwieństwie do pigmentów. W konsekwencji uzyskane kolory mimo trwałego zintegrowania z podłożem nie są odporne np. na światło.

Na charakter dzieła wykonanego w technice malarstwa na tkaninie w dużej mierze wpływa wybór podłoża. Inna będzie praca wykonana na grubym, ciężkim podłożu niż ta stworzona z wielu warstw przeźroczystego jedwabiu. Tkanina eksponowana pod światło daje też różne i zmienne efekty kolorystyczne.

Być może właśnie ze względu na tę jednoczesną odmienność i tożsamość z malarstwem, od wielu lat malarstwo bezgruntowe cieszy się rosnącym zainteresowaniem, zwłaszcza wśród studentów Wydziału Malarstwa. Jest ono dla nich doskonałym uzupełnieniem i sposobem na wzbogacenie środków ekspresji poprzez kolor.

Chociaż techniki malarstwa bezgruntowego mają na Wydziale Malarstwa długą tradycję, dotąd nie przeprowadzono jeszcze metodycznych badań na ich temat. Szczególnie jeśli chodzi o metody barwienia, wciąż bazuje się na ogólnej wiedzy z dziedziny farbiarstwa i metodą prób i błędów dostosowuje się ją do wymogów technicznych malarstwa na tkaninie.

Wprawdzie malarstwo na jedwabiu i batik mają wielowiekową już tradycję, lecz mija się z celem kurczowe trzymanie się tylko tradycyjnych metod ich tworzenia. W końcu nawet współcześni rzemieślnicy w Indonezji, zajmujących się od pokoleń batikiem, coraz częściej rezygnują z naturalnych barwników na rzecz trwalszych, intensywniejszych w kolorze barwników syntetycznych. Ponad to w każdym kraju rynek oferuje trochę inny asortyment barwników, których w sprzedaży jest ogromna ilość.

Aby opracować możliwie najdoskonalszą technologię malarstwa bezgruntowego, należałoby wyodrębnić barwniki dające możliwie najdoskonalsze  efekty przy barwieniu na zimno i odporne ponad to w możliwie największym stopniu na działanie światła, pranie, czynniki mechaniczne, wilgoć itd.

W tym celu konieczne będzie zapoznanie  się z barwnikami dostępnymi w sprzedaży i dotychczasową wiedzą na ich temat. Pomocna mogłaby okazać się współpraca z producentem, od którego można byłoby pozyskiwać próbki barwników dopiero wprowadzanych do sprzedaży oraz wszelkich informacji na ich temat.

Przy wyborze producenta zdecydowaliśmy się na Zakłady Chemiczne organika-zachem. Wybór podyktowany był faktem, że jest to firma, w której pracownia zaopatruje się w barwniki od wielu lat. Mają one wysoką jakość a przy tym są stosunkowo niedrogie. Możliwe jest też nabywanie ich w ilościach nieprzemysłowych.

Szczegółowy program badawczy obejmuje dwie grupy barwników:

  • barwniki kwasowe (folanowe i alizarynowe) do barwienia jedwabiu, wełny i innych włókien zwierzęcych
  • barwniki bezpośrednie i helionowe – do barwienia bawełny, lnu, konopi, papieru i innych podłoży pochodzenia roślinnego.

Celem programu badawczego jest zdobycie precyzyjnych informacji na temat zależności stopnia wybarwień od rodzaju zastosowanego barwnika, temperatury, rodzaju podłoża, czasu potrzebnego na wybarwienie itd.

Przeprowadzone zostaną ponad to badania dotyczące odporności koloru barwionego materiału na światło oraz zmiany tego koloru i ewentualnej zmiany odporności na czynniki atmosferyczne po pokryciu tkaniny woskiem.

Przy całej gamie barwników przeznaczonych do standardowego użycia w wysokich temperaturach, barwników nie wymagających gotowania jest wciąż bardzo niewiele.

Z doświadczenia wiemy, że część łatwo dostępnych i niedrogich barwników nieprzeznaczonych do barwienia na zimno, daje dość dobre efekty bez gotowania. Chcemy je więc również uczynić przedmiotem badań, aby sprawdzić ich odporność na światło i inne czynniki.

Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie © 2017

Korzystamy z technologii ciasteczek. Przeglądając naszą stronę zgadasz się na używanie ich. Polityka cookies.Rozumiem